Archive

Archive for the ‘Μουσική’ Category

Californication Uber Alles

Ιανουαρίου 20, 2012 Σχολιάστε

Η τραγική αλήθεια είναι πως τα ’00s ήταν η χειρότερη μουσική δεκαετία τα τελευταία 70 χρόνια. Και αν κρίνω από τα ’10s που φαίνεται να μπαίνουν κάπως καλύτερα (πάντα μουσικά) ενδεχομένως να είναι η χειρότερη όλων.

Γιατί όμως με ενδιαφέρει τόσο πολύ;

Εξηγώ. Πριν από μερικά χρόνια ο Chad Smith (των Red Hot Chili Peppers) δήλωνε στα Grammy «We want more rock bands«. Μια δήλωση που τότε μου είχε κάνει τρομερή εντύπωση και έχει μείνει χαραγμένη. Ως φοιτητής είχα την τύχη να ζήσω έντονα την καλύτερη (κατά τη γνώμη μου) μουσική δεκαετία από τη γέννηση της Pop μουσικής (δηλαδή από τον Elvis και ύστερα). Μια Rock δεκαετία που έμπαινε δυναμικά με τα ουρλιαχτά των Pixies (ναι το ξέρω ότι το πρώτο τους άλμπουμ βγήκε το 1988, άλλα επηρέασαν τόσο πολύ τα 90s που αυθαίρετα και επειδή γουστάρω τους συγκαταλέγω ακριβώς εκεί). Μια δεκαετία που η Rock μουσική έπαιρνε με το έτσι-θέλω τη σκυτάλη από την εξαιρετική Pop των 80s. Μια δεκαετία με τεράστια ονόματα να γράφουν απίθανες μουσικές και στίχους. Μια δεκαετία που γέννησε μερικά από τα μεγαλύτερα ονόματα της Rock μουσικής που ακούμε ακόμα και σήμερα 20-30 χρόνια μετά. Μια αντιφατική δεκαετία με τεράστια Rock ονόματα άλλα και πολύ μικρά Pop ονόματα, από την άλλη.

Πριν από μερικές μέρες ο Πετρίδης (ζωντανός θρύλος του μουσικού ραδιοφώνου) έκανε μια πολύ ενδιαφέρουσα παρατήρηση. Παρατήρησε ότι αγγλικά περιοδικά που χρησιμοποιούν καλλιτέχνες ή συγκροτήματα από παλιότερες δεκαετίες (ειδικότερα 70s-80s-90s) όπως π.χ. το Mojo έχουν μια αύξηση των πωλήσεων τους κατά 10-20% σε σχέση με άλλα που χρησιμοποιούν στο εξώφυλλό τους σύγχρονους καλλιτέχνες (όπως π.χ. το NME) στα οποία μάλιστα παρατηρείται μια μικρή μείωση των πωλήσεων. Αυτό είναι μια πολύ σημαντική παρατήρηση που ενδεχομένως σημαίνει πως πλέον η σύγχρονη Rock μουσική δεν έλκει τον κόσμο όσο η πιο παλιά, ή αλλιώς η Rock μουσική πνέει τα λοίσθια.

Πιο σωστά το έθεσε οΠετρίδης σε πρόσφατη τηλεοπτική συνέντευξη του. Η Rock δεν έχει πεθάνει. Η Rock «έχει ολοκληρωθεί», γιατί η Rock μουσική όπως και η κλασσική, ή η Τζαζ δεν μπορεί να πεθάνει, απλά από ένα σημείο και έπειτα ανακυκλώνεται.

Για μένα αυτό το σημείο ήταν το Californication (1999) των Red Hot Chili Peppers.

Οι RHCP έγραψαν δυο εξαιρετικά άλμπουμ στα 90s. Το Blood Sugar Sex Magik (1991) και το Californication (1999). Για μένα το πρώτα πολύ ανώτερο από το δεύτερο. Το πρώτο ήταν γεμάτο οργή, γεμάτο funk, γεμάτο soul, γεμάτο από προβληματισμό για ένα δυσοίωνο μέλλον, ποτισμένο με έντονο σεξουαλισμό και έρωτα, γεμάτο από αντισυμβατικότητα, γεμάτο έντονα βιογραφικά στοιχεία, με ιστορίες για ναρκωτικά και χαμένους φίλους, με έντονες κιθάρες και εξαιρετικό στίχο, ενίοτε με μπόλικες δόσεις χιούμορ. Ένας δίσκος που στιγμάτισε τα 90s. Ο καλύτερος τρόπος να ξεκινήσει η δεκαετία. Από την άλλη το δεύτερο ήταν γεμάτο όμορφες μελωδίες, δακρύβρεχτα στιχάκια, χωρίς νεύρο και γεμάτο συμβιβασμό. Προσωπικά δεν με συγκίνησε. Συγκίνησε όμως εκατομμύρια άλλους (και όχι άδικα, για να λέμε την αλήθεια).

Όλα αυτά τη στιγμή που ο Kurt Cobain έπαιρνε από τον Frank Black των Pixies τη σκυτάλη για να σφραγίσει το Grunge, να φέρει το μελαγχολικό Seatlle στο προσκήνιο και να κάνει το alternative mainstream με το Nevermind. Μιλάμε για δυο από τους καλύτερους δίσκους όλων των εποχών την ίδια χρονιά, και στο ξεκίνημα των 90s (1991).

Η συνέχεια, ευτυχώς για όλους εμάς που αγαπάμε τη μουσική, έμελλε να είναι το ίδιο καλή ή και καλύτερη. Smashing Pumpkins, Pearl Jam, Radiohead, Massive Attack, SoundGarden, Alice in Chains, PJ Harvey, Bjork, Oasis, Blur, Stone Roses, Green Day, Nine Inch Nails, Foo Fighters, Beck, Portishead, Rage Against The Machine, και πάει λέγοντας.

Το φανταστικό είναι πως ακόμα και συγκροτήματα ή καλλιτέχνες που είχαν δημιουργηθεί στα 80s έβγαλαν τους καλύτερους τους δίσκους στα 90s. Depeche Mode, Nick Cave, Prodigy, Madonna, Guns ‘n’ Roses, George Michael, Morrissey για παράδειγμα.

Η δεκαετία έκλεισε το ίδιο θριαμβευτικά όπως άνοιξε, με το Californication. Το Californication είναι ο δίσκος που «ολοκληρώνει» τη Rock μουσική, όπως το έθεσε ο Πετρίδης στη συνέντευξή του. Είναι ο δίσκος που σηματοδοτεί το τέλος της Rock μουσικής όπως την ήξερα. Από αυτό το σημείο και μετά παύουν να δημιουργούνται σημαντικά Rock  συγκροτήματα (λαμπρές εξαιρέσεις αποτελούν οι New Pornographers και φυσικά οι White Stripes)  και έτσι το Rock αρχίζει σιγά σιγά να σβήνει.

Και κάπου εκεί έρχεται η προηγούμενη δήλωση του Chad Smith στα Grammys, που παρακαλούσε τα παιδιά να γράψουν Rock Μουσική, γιατί δεν υπάρχουν αρκετά Rock συγκροτήματα.

Γιατί όλα αυτά τα παραπάνω είναι τόσο σημαντικά για μένα;

Γιατί θεωρώ πως η τέχνη πρέπει να παραμένει αντισυμβατική. Η τέχνη πρέπει να δείχνει το δρόμο προς κάτι καλύτερο, γιατί πάντα υπάρχει το «κάτι καλύτερο». Η τέχνη πρέπει να εντοπίζει τις ανθρώπινες ατέλειες και να τις προβάλλει, συνεχώς. Αυτό το ρόλο στη μουσική μέχρι πρότινος τον είχε η Rock (και ενίοτε η punk). Από το Californication και μετά βγήκαμε από την εποχή της αντισυμβατικότητας και μπήκαμε στην εποχή του συμβιβασμού. Συμβιβαστήκαμε, άλλα με τι ακριβώς; Μας αρέσει αυτό που ζούμε και αυτό που βλέπουμε; Δηλαδή ξαφνικά ο κόσμος είναι αγγελικά πλασμένος; Αδυνατώ να το πιστέψω.

Rock είναι η στιγμή που ο Bob Dylan συνδέει την κιθάρα του στον ενισχυτή μπροστά στα μάτια εκατομμυρίων άναυδων θεατών. Rock είναι η στιγμή που ο Morrison αυνανίζεται στη σκηνή και μετά συλλαμβάνεται, Rock είναι η στιγμή που ο Iggy Pop τραγουδάει γυμνός (ενίοτε πάνω σε σπασμένα γυαλιά). Rock είναι η στιγμή που ο Hendrix βάζει φωτιά στην κιθάρα του. Rock είναι όταν οι Beatles προσθέτουν το Sitar  στο Norwegian Wood, Rock είναι όταν ο Biafra τραγουδάει California Uber Alles. Rock είναι το μελωδικό γρύλισμα του Tom Waits. Rock είναι όταν σταματάμε να συμβιβαζόμαστε με το υπάρχον. Η Rock μουσική είναι πολιτική.

Δυστυχώς όμως πλέον υπάρχει κάτι που μας χαλαρώνει και μας κάνει πιο αδρανείς.

Πρόσφατα έκανα μια παρατήρηση. Παρατήρησα πως, έχουν πάψει πλέον να δημιουργούνται μεγάλα συγκροτήματα. Δηλαδή, συγκροτήματα που αρέσουν σε μια μεγάλη και ανομοιογενή μάζα μουσικόφιλων. Μερικά παραδείγματα από το παρελθόν είναι οι Scorpions, η Madonna, οι Pink Floyd, ο Michael Jackson, οι Beatles, οι Rolling Stones, οι U2. Ενώ στη δεκαετία του ’90 είχαμε τους Nirvana και τους Prodigy και ενδεχομένως τους Red Hot Chili Peppers, και άλλα.

Τα παραπάνω είναι μερικά από τα συγκροτήματα (ή καλλιτέχνες) που φιγουράρουν σχεδόν σε όλες τις σοβαρές δισκοθήκες σε όποια μουσική κατηγορία και αν ανήκει κάποιος.  Για αυτό και τα live τους είναι πάντα τεράστια και πάντα σχεδόν sold-out, ακόμα και σε πολύ μεγάλα στάδια (όπως πρόσφατα γέμισαν το ΟΑΚΑ οι RHCP, κάτι που δεν έκανε ούτε η Madonna), ενώ θυμάμαι τελευταία συναυλία με γεμάτο το Ολυμπιακό Στάδιο εκείνη την ιστορική συναυλία των Pink Floyd στο τέλος της δεκαετίας του 80. Γεμίζουν στάδια γιατί πολύ απλά συγκινούν πολύ κόσμο με διαφορετικές αντιλήψεις για τη μουσική, ανθρώπους διαφορετικής ηλικίας, ή ακόμα και διαφορετικού τρόπου σκέψης.

Φαίνεται πως κάπου μετά το θάνατο του Kurt Cobain η βιομηχανία της μουσικής έπαψε να δημιουργεί τέτοια συγκροτήματα. Ίσως ο κόσμος δε ζητούσε πλέον τα μεγάλα συγκροτήματα. Ίσως το Internet (που τότε άρχισε να γεννιέται ουσιαστικά) δε βοηθά στη δημιουργία τους.Όσο περίεργο και αν ακούγεται αυτό.

Ίσως, όμως, όχι και τόσο περίεργο. Σε μια περίοδο που η μόνη πηγή πληροφόρησης ήταν το ραδιόφωνο, τα περιοδικά, και ο δισκοπώλης, υπήρχαν περισσότερες τέτοιες μπάντες από ότι σήμερα που υπάρχουν επιπρόσθετα το Internet και η τηλεόραση και τα οποία έχουν πολλαπλάσια διείσδυση.

Γιατί είναι σημαντικά τα μεγάλα συγκροτήματα;

Τα μεγάλα συγκροτήματα είναι οι «κράχτες» της μουσικής. Είναι αυτά που θα κάνουν τα παιδιά να αγαπήσουν τη μουσική. Είναι αυτά που θα δείξουν στο παιδί τι μπορεί να κάνει με την κιθάρα του. Βέβαια, τα μεγάλα συγκροτήματα απαρτίζονται και από τεράστιους καλλιτέχνες, με τεράστια μουσική και τεχνική κατάρτιση, που μπορούν και κινούνται άνετα ανάμεσα σε διαφορετικά στιλ μουσικής. Από την Pop μέχρι τη σκληρή Ρock ή ακόμα και το Metal (ποιος διαφωνεί ότι το Dirty Diana του Βασιλιά της Pop – Michael Jackson – ακουμπάει λίγο στα όρια του Heavy Metal). Τα μεγάλα συγκροτήματα θα κάνουν τα παιδιά να αγαπήσουν τη μουσική και αυτά με τη σειρά τους να φτιάξουν τα δικά τους συγκροτήματα. Όπως οι μεγάλες ομάδες θα κάνουν τους πιτσιρικάδες να πάνε στο γήπεδο και μετά στην αλάνα να παίξουν μπάλα, έτσι και οι πραγματικά μεγάλες μπάντες θα κάνουν τους νέους να πιάσουν τη κιθάρα και αρχίσουν να «ροκάρουν».

Σήμερα το ρόλο του «μουσικού κράχτη» φαίνεται ότι τον παίζουν οι διαφημίσεις, τα video στο youtube, τα torrents, οι συλλογές άλλων στο iTunes (ή σε παρόμοια players), τα Social Media, τα σχόλια στα μουσικά forums, και η γενικότερη κουλτούρα που προάγεται μέσα από τη χρήση του Internet. Ο έντυπος τύπος πεθαίνει, το δισκοπωλείο έχει πεθάνει επίσης, οι μουσικές ραδιοφωνικές εκπομπές έχουν πεθάνει προ πολλού (εκτός από 2-3 που πρέπει να ψάξεις να τις βρεις), το ίδιο και οι τηλεοπτικές μουσικές εκπομπές (Το Mtv το θεωρώ απαράδεκτο. Επίσης δε προάγει καθόλου τη μουσική. Είναι πλέον Reality Channel, και κανείς δε στεναχωριέται)

Το γεγονός ότι όλη η πληροφόρηση για τη μουσική έρχεται μέσα από το Internet είναι πολύ σημαντικό. Είναι σημαντικό γιατί το internet έχει μια απίστευτη ικανότητα να απομυθοποιεί τα πάντα.

Είναι προφανές πως τα μεγάλα συγκροτήματα υπήρχαν (εκτός των άλλων) και γιατί βασίζονταν σε ένα μύθο γύρω από το όνομά τους. Άκουγες τους Led Zeppelin άλλα δεν μπορούσες να τους δεις. Περίμενες όταν και αν το αγαπημένο σου περιοδικό θα κάνει κάποιο αφιέρωμα. Μέσα σου μεγάλωνε ένας μύθος. Όχι ότι το συγκρότημα δεν ήταν μεγάλο από μόνο του, άλλα η αναμονή του νέου δίσκου, της απουσίας νέων πληροφοριών, ειδήσεων, κλπ το έκανε μέσα στο μυαλό ακόμα μεγαλύτερο. Υπήρχε κάτι μαγικό. Και μόνο που οι μισοί Έλληνες έχουν προσπαθήσει να παίξουν το Hotel California ανάποδα στο πικ-απ για να ακούσουν το σατανά να μιλάει, αυτό σημαίνει πολλά.

Το Internet κατάφερε να σκοτώσει όλη αυτή τη μυθολογία. Η υπερέκθεση και η συνεχής και εύκολη παροχή πληροφοριών και ειδήσεων σκότωσε τα μεγάλα συγκροτήματα. Σκότωσε το μύθο. Πλέον η μουσική δεν είναι το ίδιο μαγική. Είναι εντελώς Visual και με το ένα πόδι στην περιοχή των Reality Show. Η διαφορά της Lady Gaga από τη Madonna είναι ακριβώς αυτή. Η Lady Gaga κατάφερε να γίνει Pop Icon όντας μικρότερη καλλιτεχνικά από τη Madonna χρησιμοποιώντας Visually Provocative στοιχεία, και έντονη Real-Time δραστηριότητα. Όχι ότι η Madonna δεν υπέπεσε σε τέτοιου είδους μαρκετίστικες δραστηριότητες άλλα σε πολύ μικρότερο βαθμό και σε μια εποχή που το Provocative ήταν κατακριτέο και ενδεχομένως αρνητικό για τη δημοτικότητα. Σήμερα το provocative είναι αναγκαίο για να γίνεις Pop Icon σε μια κοινωνία που έχει εθιστεί στην υπερέκθεση σε πληροφορία.

Το Happening και το 7+7

Προ internet θυμάμαι να περιμένω πως και πως να έρθει το Σάββατο.

Μέσα στη βδομάδα ακούγαμε όλες τις πειρατικές ραδιοφωνικές εκπομπές, είχαμε παρακολουθήσει με αγωνία το Μουσικόραμα και είχαμε ξεφυλλίσει το αγαπημένο μας Ποπ+Ροκ.

Το Σάββατο ήταν μια μαγική ημέρα. Παίρναμε το λεωφορείο και κατεβαίναμε στην Ακαδημίας. Ανηφορίζαμε για λίγο την Χαριλάου Τρικούπη και μπαίναμε στο Happening. Το Happening ήταν κάποτε το πιο «in» δισκάδικο της Αθήνας. Εκεί αράζαμε για τουλάχιστον δυο ώρες ψαχουλεύοντας δίσκους, ψάχνοντας για καινούργια ακούσματα κρίνοντας από το εξώφυλλο, τις κριτικές από περιοδικά και φίλους καθώς και την εταιρεία διανομής ή/και τον παραγωγό (αγαπημένες εταιρείες διανομής τότε η 4AD, η Island, η XL Recordings κλπ). Μόνο αν ήμασταν τυχεροί και δεν είχε πολύ κόσμο μπορεί ο δισκοπώλης να μας άφηνε να ακούσουμε μερικά τραγούδια στο πικ-απ του, όπου μαζί με τους δίσκους που αγοράζαμε μας πρότεινε και κανά δυο άλλους (κάτι σαν το «people who bought this, also bought that» που λέει και το Amazon.)

Φεύγοντας από το Happening, κατηφορίζαμε με τον ηλεκτρικό προς το Μοναστηράκι για να μπούμε στο 7+7 (εφτά συν εφτά). Λίγο πιο underground μαγαζί άλλα με τεράστια εμπειρία στην κλασική Rock σκηνή. Φεύγοντας και από κει συνήθως πηγαίναμε για ένα καφέ κάπου στο Μοναστηράκι, όπου σχεδόν πάντα ανοίγαμε τους δίσκους για να δούμε το εσώφυλλο και να τους αναλύσουμε σχετικά.

Κατά το μεσημέρι επέστρεφα σπίτι μου. Και εκεί ξεκινούσε το δεύτερο ημίχρονο. Έβαζα ένα ένα τα βινύλια στο πικ-απ, ξάπλωνα στο κρεβάτι και έκανα κάτι που λάτρευα και πλέον δεν κάνω. Άκουγα όλους τους δίσκους από την αρχή μέχρι το τέλος, χωρίς να κάνω τίποτα ενδιάμεσα. Ίσως να διάβαζα τους στίχους (αν είχε). Τίποτα άλλο. Το απόγευμα έπεφταν τα σχετικά τηλεφωνήματα για να συζητήσουμε ποιος δίσκος μας άρεσε περισσότερο κλπ και κάπως έτσι περνούσε μια ολόκληρη μέρα αφιερωμένη στη μουσική. Αφιερωμένη στο αγαπημένο μας χόμπι.

και το iTunes

Αντίθετα σήμερα δεν το κάνω αυτό, και αμφιβάλλω αν γνωρίζω κάποιον (μικρό ή μεγάλο) που να το κάνει. Συνήθως η μουσική συνοδεύει την πλοήγηση στο Internet, το περπάτημα στο δρόμο, το τρέξιμο στο πάρκο, το διάβασμα κάποιου βιβλίου. Γενικά, συνοδεύει και δεν πρωταγωνιστεί.

Το iTunes είναι ένα τέτοιο σύγχρονο ηλεκτρονικό παντοπωλείο. Σίγουρα πιο εκλεπτυσμένο και σίγουρα το καλύτερο μέρος που μπορεί να βρεθεί ένας καλλιτέχνης. Ο Steve Jobs αγαπούσε τη μουσική (όχι απλώς την αγαπούσε, τη λάτρευε) και σε αυτό ακριβώς το γεγονός το iTunes οφείλει την επιτυχία του. Αν και προσωπικά δεν μου αρέσει, αναγνωρίζω πως ένας σύγχρονος μουσικόφιλος μπορεί να το κάνει άνετα το δικό του στέκι, όπως κάποτε ήταν για μας το Happening η το 7+7.  Αυτό δεν με πειράζει. Όμως δεν παύει να συνοδεύει τη καθημερινότητα μας (για παράδειγμα εγώ πλέον ακούω το 99% της μουσικής δουλεύοντας στον υπολογιστή ή σερφάροντας, δηλαδή κάνοντας κάτι άλλο).

Εν κατακλείδι

Δυστυχώς η μουσική (ως μορφή τέχνης) έχει, σε μεγάλο βαθμό, χάσει την αντισυμβατικότητά της. Ο βασικότερος λόγος είναι ότι η Rock (ως σημαιοφόρος της αντισυμβατικότητας) έχει πεθάνει εδώ και πολλά χρόνια. Από την άλλη τα μεγάλα Rock συγκροτήματα/καλλιτέχνες που λειτουργούσαν ως κράχτες με τέτοιον τρόπο που να κάνουν τους περισσότερους νέους να ασχοληθούν με τη μουσική και να πολιτικοποιηθούν, πλέον δεν υπάρχουν. Δεν είμαι κοινωνιολόγος για να εντοπίσω όλες τις πτυχές. Όμως είμαι σίγουρος ότι η τεράστια διάδοση του Internet έχει βάλει για τα καλά το χεράκι της.

Είναι άδικο να μην αναφέρω πως μετά το τέλος της δεκαετίας του 90 έχουν γεννηθεί πολλά σημαντικά άλλα μικρά συγκροτήματα. Όμως, δεν είμαι σε θέση να γνωρίζω αν αυτό είναι κάτι που η ίδια η μουσική βιομηχανία το γέννησε ή δημιουργήθηκε από την αδυναμία των μουσικόφιλων να ταυτιστούν με κάποιον συγκεκριμένο μουσικό. Είτε γιατί αφιερώνουν πολύ λιγότερο χρόνο σε πολύ περισσότερους καλλιτέχνες, είτε γιατί πλέον η μουσική σαν τέχνη δεν έχει την ίδια σημασία με παλιότερα. Προσωπικά θεωρώ πως το MTV έχει παίξει ένα σημαντικό ρόλο στη σύνδεση της μουσικής με το θέαμα, σε βαθμό που να βάζει τη μουσική και τον καλλιτέχνη σε δεύτερο ρόλο.

UPDATE: Ενώ το κείμενο δημοσιεύτηκε σήμερα, 19 Σεπτεμβρίου 2012, το WordPress θεωρεί ότι ημερομηνία δημοσίευσης είναι η 20 Ιανουαρίου 2012 (τότε που γράφτηκε το πρώτο draft). Δυστυχώς όμως όταν αλλάζω ημερομηνία δημοσίευσης μου αλλάζει και το permalink (why?), το οποίο ήδη έχω στείλει σε FB, twitter, g+,  και έτσι από μια ιδιοτροπία του WP το κείμενο θα έχει μια ζωή λάθος ημερομηνία.
Κατηγορίες:Μουσική, Life Ετικέτες: , ,